Wijnetiket lezen: woordenlijst voor bourgognewijnen

Een Bourgondisch etiket lees je als een landkaart: het vertelt waar de wijn vandaan komt, op welke trede van de hiërarchie hij staat en wie hem heeft gemaakt. Onze lampen reproduceren echte etiketten van grote wijnen; we gebruiken ze hier als voorbeelden om je te leren ze woord voor woord te ontcijferen.

De vier niveaus van appellaties

In Bourgondië draagt de wijn in de eerste plaats de naam van zijn plaats van herkomst, en hoe preciezer die plaats, hoe hoger de appellatie. Er zijn vier niveaus:

De regionale appellaties: “Bourgogne”, “Bourgogne Hautes-Côtes de Nuits”, “Crémant de Bourgogne”… De druiven mogen uit een heel gebied komen.
De dorpsappellaties (of gemeentelijke appellaties): de naam van een gemeente, zoals Beaune, Pommard, Volnay of Meursault. Onze Beaune-lamp reproduceert een etiket van dit niveau: het woord BEAUNE, gevolgd door “Appellation d'origine contrôlée”.
De premiers crus: de naam van het dorp, de vermelding Premier Cru (of 1er Cru) en meestal de naam van het climat. Voorbeeld: Vosne-Romanée 1er Cru La Croix Rameau, op onze Vosne-Romanée-lamp.
De grands crus: alleen de naam van het climat, zonder het dorp, gevolgd door de vermelding Grand Cru. Voorbeeld: Clos Vougeot Grand Cru, Richebourg Grand Cru, Montrachet Grand Cru. Bourgondië telt 33 grands crus.

Onthoud de gouden regel: op een Bourgondisch etiket geldt hoe minder namen, hoe gerenommeerder de plek waar de wijn vandaan komt. Een grand cru heeft de naam van zijn dorp niet nodig. De enige belangrijke uitzondering: de grands crus van Chablis, die worden geschreven als “Chablis Grand Cru”, gevolgd door de naam van het climat.

Een etiket stap voor stap lezen

Neem het etiket van de Clos Vougeot van Louis Jadot, zoals het op onze lampen staat:

“Clos Vougeot”, in grote hoofdletters: de naam van het climat, en dus van de appellatie. Hij staat er alleen: het is een grand cru.
“Grand Cru – Appellation contrôlée”: het niveau van de appellatie en de garantie van herkomst.
“Élevé et mis en bouteilles par Louis Jadot, Beaune – France”: het wijnhuis dat de wijn heeft opgevoed (de rijpingsperiode vóór het bottelen) en gebotteld.
“Fondée en 1859”: het jaar waarin het wijnhuis werd opgericht. Let op: dit is geen oogstjaar!

De woordenlijst van het etiket, van A tot Z

Appellation d'origine contrôlée (AOC) of protégée (AOP)

De garantie dat de wijn afkomstig is uit het afgebakende gebied waarop hij zich beroept en dat hij voldoet aan de productieregels daarvan (druivenrassen, opbrengsten, teeltwijze van de wijnstok). De twee vermeldingen, de Franse en de Europese, staan voor dezelfde bescherming. Al onze etiketten dragen er een.

Climat

Bourgondisch woord voor een wijngaardperceel dat al eeuwenlang nauwkeurig is afgebakend en een eigen naam draagt, met zijn eigen bodem, ligging en geschiedenis. De Climats van de Bourgondische wijngaarden (1.247 percelen) staan sinds 2015 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Een climat heeft niets met het klimaat te maken: het gaat hier om de plek, niet om het weer.

Clos

Een wijngaard die door muren is omgeven, of dat ooit was. De beroemdste is de Clos de Vougeot, zo'n vijftig hectare die door cisterciënzer monniken werden ommuurd. Op onze etiketten vind je ook de Clos des Mouches (Beaune), de Clos des Épenots (Pommard), de Clos des Maréchaudes (Aloxe-Corton) en de Clos des 60 Ouvrées (Volnay).

Côte de Nuits, Côte de Beaune

De twee helften van de wijnbouwende Côte-d'Or. In het noorden, van Dijon tot Nuits-Saint-Georges, ligt de Côte de Nuits, het land van grote rode wijnen (Clos Vougeot, Vosne-Romanée, Richebourg). In het zuiden, rond Beaune, ligt de Côte de Beaune, waar grote rode wijnen (Pommard, Volnay, Corton) en de beroemdste witte wijnen (Meursault, Corton-Charlemagne, Montrachet) vandaan komen.

Cuvée

Een wijn die voortkomt uit een nauwkeurige selectie: een perceel, een assemblage, soms een eerbetoon. Bij de Hospices de Beaune draagt elke cuvée de naam van een schenker die zijn wijngaarden aan de instelling heeft nagelaten.

Domaine

Een wijnbedrijf dat zijn eigen wijngaarden bewerkt en van zijn eigen druiven wijn maakt. Voorbeelden op onze lampen: Domaine Maillard Père & Fils, Domaine Dubreuil-Fontaine, Domaine de la Pousse d'Or, J. Coudray-Bizot.

Élevage, “élevé par”

De élevage (het opvoeden van de wijn) is de periode tussen het einde van de gisting en het bottelen, op vat of in een tank. “Élevé et mis en bouteille par” verwijst naar wie deze stap heeft uitgevoerd: vaak een négociant (wijnhandelshuis).

Grand Cru

De top van de Bourgondische hiërarchie. De naam van het climat staat alleen, gevolgd door “Grand Cru”: Clos Vougeot, Richebourg, Corton-Charlemagne, Montrachet… Onze lampen reproduceren er verschillende; je vindt ze samen op onze pagina over de appellaties van onze etiketten.

“Grand vin de Bourgogne”

Een traditionele en zeer gangbare vermelding, die echter niets zegt over een classificatie. Ze staat zowel op een dorpswijn als op een grand cru: het is de appellatie die het niveau aangeeft, niet deze formule.

Lieu-dit

Een plaatsnaam die in het kadaster staat. Een wijn met een dorpsappellatie mag er een vermelden, in kleinere letters dan de naam van het dorp; dat maakt hem nog geen premier cru.

Maison, négociant

Een négociant (wijnhandelshuis) koopt druiven, most of wijn om die op te voeden en te bottelen; de grote wijnhuizen uit Beaune hebben vaak ook eigen wijngaarden. Joseph Drouhin, Louis Jadot, Bouchard Père & Fils en Albert Bichot, van wie we etiketten reproduceren, zijn wijnhuizen die in Beaune gevestigd zijn.

Millésime

Het oogstjaar (de jaargang). Het is niet verplicht en moet niet worden verward met een oprichtingsjaar: “Depuis 1831” (sinds 1831) op het etiket van Albert Bichot, of “Fondée en 1859” (opgericht in 1859) bij Louis Jadot, verwijzen naar de geschiedenis van het wijnhuis.

Mis en bouteille au domaine, à la propriété, au château

Deze vermeldingen geven aan dat de wijn is gemaakt en gebotteld door het bedrijf dat de druiven heeft geoogst. Je leest ze op onze etiketten van Vosne-Romanée (J. Coudray-Bizot), Corton-Charlemagne (Dubreuil-Fontaine) en Volnay (“mis en bouteille au domaine” door Pousse d'Or), en ook “mise au château” op onze wandklok Clos Vougeot. “Mis en bouteille par” gevolgd door de naam van een wijnhuis wijst op een négociant.

Monopole

Een climat dat volledig in handen is van één eigenaar. Twee van onze etiketten vermelden het: Aloxe-Corton Premier Cru Clos des Maréchaudes (Domaine du Pavillon) en Volnay 1er Cru Clos des 60 Ouvrées (Domaine de la Pousse d'Or).

Premier Cru, 1er Cru

Het tweede niveau van de hiërarchie: de naam van het dorp, de vermelding Premier Cru en meestal de naam van het climat. Het climat wordt soms met een koppelteken aan het dorp verbonden: Meursault-Perrières, Meursault-Gouttes d'Or. Op het etiket van de Clos des Mouches lees je “Appellation Beaune 1er Cru contrôlée”.

Propriétaire-récoltant

De wijnboer die zijn eigen wijngaarden bewerkt en zijn eigen druiven oogst, zoals Domaine Maillard Père & Fils, “propriétaires récoltants à Chorey-lès-Beaune” op ons Beaune-etiket.

Inhoud, alcoholpercentage en verplichte vermeldingen

Een etiket moet ook het volume vermelden (75 cl voor een fles, 1,5 l voor een magnum: ons Volnay-etiket is dat van een magnum van 1.500 ml), het alcoholpercentage, de naam van de bottelaar, de allergenen (“contient des sulfites”, bevat sulfieten) en het pictogram voor zwangere vrouwen. Sinds december 2023 moet ook de ingrediëntenlijst beschikbaar zijn, vaak via een QR-code.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een premier cru en een grand cru?

De premier cru is het tweede niveau van de hiërarchie: op het etiket staan de naam van het dorp, de vermelding Premier Cru en vaak de naam van het climat. De grand cru is het hoogste niveau: op het etiket staat alleen de naam van het climat, gevolgd door Grand Cru.

Waarom staat de naam van het dorp niet op een grand cru?

Omdat een grand cru in Bourgondië een volwaardige appellatie op zich is: de naam van het climat volstaat (Clos Vougeot, Richebourg, Montrachet). Alleen de grands crus van Chablis vormen een uitzondering.

Is “Grand vin de Bourgogne” een classificatie?

Nee. Het is een traditionele vermelding, zonder waarde als classificatie. Wil je het niveau van een wijn weten, lees dan de appellatie: regionaal, dorp, premier cru of grand cru.

Wat betekent “monopole” op een etiket?

Dat het climat volledig eigendom is van één domein, dat dus als enige deze wijn maakt. Dat is het geval bij de Clos des Maréchaudes van Domaine du Pavillon en de Clos des 60 Ouvrées van Pousse d'Or.

Onze etiketten in het licht gezet

Dorpswijn, premier cru, grand cru, monopole: onze lampen reproduceren echte Bourgondische etiketten, die van binnenuit oplichten zodra de lamp brandt. Zo heb je altijd een etiket voor ogen dat je nu zelf kunt lezen. Ontdek het verhaal van elk etiket op de pagina de Bourgondische appellaties van onze lampen, of laat het etiket van je keuze reproduceren op een gepersonaliseerde lamp.

Bekijk de wijnetiketlampen